música instrumental e vocal do século .o século xvii é a época musical de occidente na que se

Download Música instrumental e vocal do século .O século XVII é a época musical de occidente na que se

Post on 11-Jan-2019

214 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Msica instrumental e vocal do sculo XVII

Luns 19 de novembro

O violn e o violonchelo no sculo XVIIObras de Nicola Matteis, Domenico Gabrielli, Giovani Maria Bononcini, Pandolfi Mealli, Johann Jakob Walther, Tomaso Pegolotti e Arcangello CorelliEnsemble Allettamento Mario Braa, violn barroco Elsa Pidre, violonchelo barrocoParaninfo da Universidade s 20.30 h Luns 10 de decembro

A msica na Italia do sculo XVIIObras de Leoni, Monteverdi, Piccinini, Frescobaldi, T. Merula, Palestrina/Rognoni, Buonamente e Strozzi Ana Vieira Leite, soprano Pedro Sousa Silva, frauta Fernando Santiago Garca, violone Hugo Sanches, tiorbaParaninfo da Universidade s 20.30 h

Pro grama

Martes 22 de xaneiro

Mirando o ceoMadrigais de Le nuove musiche de CacciniMagna Ferreira, soprano Rafael Muoz, tiorba Lara Pouso, actrizParaninfo da Universidade s 20.30 h

Martes 26 de febreiro

O Manuscrito GuerraLidia Vinyes-Curtis, mezzosoprano Manuel Vilas, arpa barrocaParaninfo da Universidade s 20.30 h

Venres 22 de marzo

Lagrime mie, a che vi trattenete?Obras de Barbara Strozzi, Elisabeth Jacquet de La Guerre e Franoise-Charlotte de Senneterre/Menetou Jos Carvalho, oboe barrocoAntnio Godinho, frauta de biselMaria Garca-Bouso e Francisco Cymbron, violin barrocoLeonor S, violonchelo barrocoVasco Pereira, clave Pedro Martins, tiorbaAlumnos/as da ESMAE de PortoAlumnas de Canto do Curso de Msica Antiga da ESMAE de PortoBianca Alves, Carolina Bermejo, Daniela Mato e Eunice dAguiar Magna Ferreira, direccinParaninfo da Universidade s 20.30 h

Xoves 30 de maio

Msica e poesa para Santa ClaraMagna Ferreira, canto/clave Jlio Galvo, rgano/clave Joo Castro, actorIgrexa Conventual de Santa Clara, s 20.00 h

O sculo XVII a poca musical de occidente na que se suce-deron os maiores e mis transcendentes cambios de todo o seu devir. Cun valor similar ao que supuxo o Renacemento respecto de ruptura conceptual para a aparicin dunha Arte moderna, o seicento foi o momento no que, coincidindo coa invencin do barroco, os msicos abandonaron de manei-ra paulatina o gran proceso da msica modal que se via cultivando desde a antiga Grecia e abrronse os camios, guiados polos procesos composi-tivos que lles brindaban agora as regras da tonalidade. Anda que certo que no descubrimento e caracterizacin da tonalidade Gioseffo Zarlino e outros tratadistas partiran de experiencias verificadas sobre a modalidade medieval, a polifona clsica alcanzara no sculo XVI dimensins colosais, cuxa complicacin atentara mesmo coas regras propias da composicin na sa relacin coa palabra. O msico do XVII buscar agora e por reaccin, unha aparente simplicidade estrutural, co obxectivo de respectar a sintona entre tres elementos que se van converter en fundamentais: letra, meloda e

Eu, realmente, cando estaba no seu apoxeo en Florencia a virtuossima Camerata do ilustrsimo seor Giovanni Bardi, conde de Vernio, onde acuda non s gran parte da nobreza, senn tamn os msicos mis importantes e os homes ilustres, as como os poetas e filsofos da cidade, e debido a que a frecuentei eu tamn, podo dicir que aprendn mis dos seus sabios racionalistas que durante mis de trinta anos no contrapunto. Pois estes entendidsimos cabaleiros animronme sempre e convencido con razns clarsimas para que non encomie este tipo de msica, que ao non permitir que se entendan ben as palabras, estraga os conceptos e o verso alongando ou acurtando as slabas para adaptarse ao contrapunto, esgazadura da poesa. E non me convenceron s para que non aprecie ese tipo de msica, senn para que me atea a esa forma tan encomiada por Platn e outros filsofos que afirmaron que a msica non outra cousa que a palabra e o ritmo e para que tente que esta poida entrar na intelixencia dos demais e producir eses marabillosos efectos que admiran os escritores e que non poda producirse por medio do contrapunto na msica moderna, especialmente ao cantar un s acompaado de calquera instrumento de corda, de tal forma que non se entenda ningunha palabra ao longo dunha multitude de pasaxes, tanto nas slabas breves coma nas longas e en todo tipo de msica, anda que por medio destes fosen enxalzados e aclamados polo pobo como excelentes cantantes. Debido a que xa se viu, como eu digo, que esa msica e eses msicos non ofrecan outro deleite parte do que poda ofrecer a harmona ao odo s, xa que non poda activar a mente sen a intelixencia das palabras, ocorruseme introducir un tipo de msica a travs do cal outra persoa puidese falar case musicalmente, utilizando nel (como outras veces o dixen) unha certa e nobre soltura no canto, pasando s veces por unhas falsas disonancias e mantendo, sen embrago, a corda do baixo fixa, a menos que eu quixese seguir o uso comn coas partes centrais de que sexan tocadas por un instrumento para expresar algn afecto, non sendo boas para outra cousa. As dei principio naqueles tempos a aqueles cantos para unha voz soa

Giulio Caccini, Le nuove musiche (Florencia 1602)

harmona. Esta sinxeleza ser s aparente, pois sobre ela vai primar a expre-sin dos sentimentos, cuxa codificacin musical foi un tema que ocupar a numerosos filsofos e tratadistas, desde Descartes a Mattheson, por citar s dous nomes significativos. Con esta intencin nace o baixo continuo, o gran elemento unificador do barroco -de Peri, Caccini e Monteverdi a Bach, Telemann e Haendel- que na sa plasmacin na monoda acompaada foi un dos grandes descubrimentos da nacente msica moderna, da nova msica. Prima le parole, poi la musica, ditou Monteverdi no prlogo do seu V Libro de Madrigais, como principio para compoer nunha nova prctica que rache coa msica anterior e na que poesa e msica -das artes irms e indisociables- camien da man. No mundo das ideas todo este proceso foi acompaado dun desexo de re-avivar o esprito da msica grega mis a nivel conceptual ca na praxe, pois por entn era algo practicamente descoecido. No terreo da esttica, faise presente a filosofa de Platn e a travs da lectura e interpretacin das alusins musicais contidas nos seus Dilogos, reavvase o mito grego da msica perso-nificado na lenda de Orfeo lida a travs de Ovidio e reformulada en ocasins, precisamente para resaltar os afetti. Se estes foron os camios da msica humana por excelencia, aquela que se faca coa voz, o sculo XVII supuxo tamn grandes progresos no terreo da msica instrumental. Ao longo do Renacemento, o ideal compositivo fora principalmente o dos conxuntos vocais, feito que afectou notablemente ao desenvolvemento da msica instrumental autnoma influda igualmente po-los principios tcnicos do contrapunto e que en moitos casos se viu relegada msica de danza. Sen embargo, os instrumentos musicais, ao tratarse como familias, expe-rimentaron notables melloras construtivas que sa vez posibilitaron unha mellor execucin e, en definitiva, maior e mellor son. Produciuse as unha relacin causa-efecto, onde instrumentos mis perfectos eran demandados por mellores instrumentistas que escriban sa vez nova literatura especiali-zada, mis ambiciosa, separndose diametralmente dos principios da msica vocal. Co sculo XVII, por primeira vez na historia musical de occidente as formas da msica instrumental fixeron a sa presenza no panorama artstico como sinfona, sonata e concerto que, nos seus diferentes modelos, seguen designando tipoloxas determinadas de msica instrumental ata a actualidade.

Anda que estes cambios foron vividos ao longo de toda Europa, foron espe-cialmente sensibles nas cidades do norte de Italia (Brescia, Sal, Brgamo, Cremona, Boloa, Miln, Venecia). Al, ao amparo das grandes igrexas e cortes, asentronse os primeiros violinistas modernos da historia, vez que desenvolvan o seu labor encadeado as sagas dos Amati, Stradiviari e Guarnieri e outros moitos luthiers que alcanzaron a perfeccin construtiva nos instrumentos da familia das violas de brazo, convertidos agora, de ma-neira xenrica, en violns. Anda que durante longo tempo estes subsistiron coas violas da gamba, os novos instrumentos caracterizbanse por ter unha estrutura mis robusta, producir un son mis amplo mediante o estudo e a utilizacin dunha tcnica interpretativa que permita realizar grandes axilida-des, feitos que estn na base do proceso de nacemento da orquestra, palpable nas composicins de A. Stradella, G. Torelli, A. Corelli ou A. Vivaldi. En definitiva, todo un mundo de experimentacin sonora e de fantasa crea-dora abriuse coa nova msica do Barroco, cuxo xito non sera posible sen a complicidade do pblico. O Barroco , ante todo, unha arte creada para sorprender ao espectador, traspasndose en moitas ocasins os lmites do propio son. E como pblico que somos, a msica creada nese momento segue hoxe en da excitando o noso esprito, con propostas sorprendentes pola sa modernidade e ousada, a pesar de ter xa, nalgns casos, 400 anos de vida s sas costas.

Santiago de Compostela, novembro de 2018 Javier Garbayo